Đã mấy chục năm, gia đình ba bốn thế hệ của bà Nguyễn Thị Năm bán nhang ở cổng chùa Xá Lợi, quận 3 quây quần sống trong tình trạng không ai có CMND. Nghề nghiệp những người trẻ cháu bà Năm cũng tạm bợ lây lất.

Ba bốn thế hệ không có CMND

Bà Năm quê ở Cai Lậy (Tiền Giang). Năm 1945, bà theo cha lên Sài Gòn đi ở đợ. Sau 1975, bà lấy chồng, mướn nhà ở ven kênh Thị Nghè ở, ban ngày bán rau củ ở chợ Cầu Ông Lãnh. Có hai người con thì chồng bà mất, ba mẹ con dắt díu nhau thuê nhà ở trọ tại phường 15, quận Bình Thạnh từ đó đến nay. “Đời cha mẹ không có giấy tờ gì nên chúng nó cũng vậy. Hai đứa học được mấy lớp học tình thương rồi nghỉ, đứa đánh giày, đứa bán vé số” - bà Năm kể. Cách đây hơn 10 năm, con trai bà chết, để lại một đứa cháu nội. Mấy năm sau, con gái bà bỏ nhà đi biệt, để lại ba đứa cháu ngoại. Bốn đứa cháu của bà Năm nhỏ nhất cũng đã trên 20 tuổi nhưng không ai có CMND. Trước đó, cả bốn người đã được mái ấm Thảo Đàn hỗ trợ làm giấy khai sinh.

Bà Nguyễn Thị Năm cùng cháu chắt tại quầy bán nhang luôn mong mỏi có CMND. Ảnh: TM

Bà Năm kể: “Có một chú công an tốt bụng thương tình cho cả nhà tôi vào KT3 (tạm trú dài hạn) tại địa chỉ nhà ổng từ hai năm trước, mừng lắm cô. Nhưng chỉ vào được KT3 thôi, không thể xin nhập hộ khẩu vào đó được”. Không hộ khẩu nên cả nhà bà chẳng ai có CMND. Mấy đứa cháu đi xin việc nơi đâu người ta cũng từ chối, kể cả chỗ bán cơm tấm, phụ quán cà phê người ta cũng đòi CMND. Nản chí, một người đi đánh giày, hai cháu gái thì phụ bà Năm bán nhang đèn tại cổng chùa. Một cháu nội của bà được UBND phường 15 nhận vào làm bảo vệ. Khoảng ba tháng nay, cháu ngoại bà Năm sinh con. Vậy là bà Năm đã có chắt.

Những ngày mưa này, chái bạt của quầy hàng nhang đèn nhà bà Năm lại thêm vá chằng vá đụp. Hỏi bà có muốn vào Trung tâm Bảo trợ xã hội của Nhà nước để nghỉ ngơi an dưỡng khi đã ở tuổi 84 với nhiều bệnh hành hạ không, bà lắc đầu, vì cháu chắt còn lăn lộn với đời ngoài này, làm sao yên tâm. Bà bảo nếu có mệnh hệ gì thì đã có người lo. Năm trước, một đoàn từ thiện hứa sẽ lo cho bà cái hòm, làm tang lễ tại chùa Vĩnh Nghiêm.

Nhìn xa xăm, bà Năm vừa nói vừa thở một cách mệt nhọc: “Đời tui khi sống khổ hết biết, khi chết có người giúp vậy là an lạc rồi. Chỉ mong trước khi nhắm mắt được nhìn thấy cái CMND của tui với mấy đứa nhỏ. Cái tờ giấy nhỏ xíu à mà sao khó có được nó quá!”.

Cả nhà lấy khai sinh làm bửu bối

Sinh năm 1964, chị Nguyễn Thị Phượng lớn lên trong cô nhi viện Thánh Tâm (Đà Nẵng) với tên Bé Ba. Năm 1974, một gia đình ở Sài Gòn đã nhận chị về nuôi và đặt tên lại như bây giờ. Năm 1975, họ vượt biên mà không (hoặc quên) mang chị theo. Từ đó chị bắt đầu lang thang, ngày đi nhặt ve chai, tối ngủ lây lất vỉa hè, công viên. Năm 17 tuổi (1981), chị lấy chồng rồi sinh ba đứa con. Nhưng rồi vì mắc bệnh nặng, chồng chị âm thầm bỏ đi để vợ đỡ món tiền viện phí. Một thân một mình với chiếc xe đạp cà tàng mắc hai bao bố phía sau, chị tha lũ con nheo nhóc đi khắp TP lượm ve chai.

Năm 1996, chị gá nghĩa với một người cùng hoàn cảnh. Lấy Công viên 23-9 làm “đại bản doanh” và có thêm một bé trai vào năm 2000. Cố gắng dành dụm, vay mượn, năm 2005 họ mua được căn nhà 18 m² cất trên đất lấn chiếm sát mé sông Sài Gòn với giá 5 triệu đồng, trả thành sáu đợt. “Cũng muốn đăng ký kết hôn sống cho đàng hoàng nhưng tụi tui không có giấy khai sinh, không hộ khẩu nên đành thôi” - chị Phượng nói.

Vì không giấy tờ, bốn đứa con chị Phượng gặp rất nhiều khó khăn khi đi xin việc. “Mấy anh em chỉ kiếm những việc không đòi trình độ như bán hàng, phụ hồ, bốc vác, nhân viên vệ sinh. Nhưng cả những việc đó cũng khó tìm vì khi người ta hỏi đến giấy tờ, tụi em đều không có” - con gái chị Phượng bày tỏ.

Chị Phượng nhiều lần tìm hiểu làm CMND nhưng: “Các anh công an phường nói rằng muốn làm giấy chứng minh thì phải về nơi thường trú làm, đó là quy định. Khổ nỗi trong sổ KT3 phần thường trú cũng chỉ ghi là nhà tế bần, cô nhi viện. Sau bao năm, những nơi đó có tồn tại nữa đâu”. Biết được hoàn cảnh của chị Phượng, một người tốt bụng đã giúp đỡ để chị tìm lại cô nhi viện nơi chị từng ở. Hơn 10 ngày tại Đà Nẵng, hỏi dò từng người, đi khắp hang cùng ngõ hẻm, mặc dù không tìm được dấu tích cô nhi viện Thánh Tâm (vì đã bị phá hủy) nhưng may mắn tìm được sơ Hương, người đã nuôi dạy chị tại cô nhi viện (năm nay sơ đã 87 tuổi). Sơ xác nhận vào tờ trình rằng chị đúng là trẻ mồ côi từng ở cô nhi viện, UBND phường Hải Châu cũng đã xác nhận cho chị.

Thấm thía hoàn cảnh khó khăn cơ cực của mình, chị Phượng bảo dù khó khăn thế nào chị cũng sẽ cố gắng để các con, rồi cháu của chị có được tấm giấy CMND!

THANH MẬN - THU HƯƠNG