Có điều này vì Luật Xử lý vi phạm hành chính (có hiệu lực gần một năm), giao cho các tòa cấp huyện quyết định việc đưa người cai nghiện vào trại cai nghiện nhưng các tòa lúng túng, thậm chí ở TP.HCM nơi có gần hai vạn người nghiện mà tòa chẳng đưa ai vào trại cai nghiện là điều đáng lo. Không chỉ người dân lo mà những người nghiện cũng mất đi cơ hội được cắt cơn, chữa bệnh…

Lỗi ở đây nằm ở khâu dự báo và thực thi pháp luật.

Nếu như trước đây giao cho UBND cấp huyện quyết định vấn đề này thì chỉ trong vòng một tháng đã có thể xong thủ tục đưa một người vào trại cai nghiện thì bây giờ nếu thông đồng bén giọt thì cũng phải mất đến bảy tháng.

Các đại biểu đều thống nhất: trình tự, thủ tục đưa người nghiện vào trại phức tạp hơn so với trước đây là đương nhiên vì nó đụng đến quyền con người và tính chặt chẽ trong phán quyết của tòa án. Vấn đề đang ách ở đây là khâu thực hiện mà không phải do tòa chậm ra quyết định hay không thụ lý (vì có ai mang hồ sơ sang tòa đâu).

Lùi lại, trước khi đại biểu bấm nút thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính, đã có hàng loạt cuộc góp ý, hội thảo, rà soát… và nhiều ý kiến đã cảnh báo là khó đưa người nghiện vào trại nếu không tập trung lo giải quyết các thủ tục hành chính liên quan trước khi giao hồ sơ sang tòa.

Việc đưa người nghiện vào trại không ách tắc ở tòa. Bởi thực tế, dù có muộn nhưng TAND Tối cao cũng đã có công văn tạm thời ban hành một số mẫu văn bản TAND trong việc xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính. Trong đó có mẫu quyết định áp dụng hoặc không áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Tòa cũng chuẩn bị tập huấn cho các thẩm phán, cũng rục rịch xây dựng dự thảo nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán hướng dẫn thi hành một số quy định của pháp lệnh về trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại TAND; xin trình dự án luật tổ chức tòa xử lý vi phạm hành chính về một tòa án chuyên trách chịu trách nhiệm đưa người nghiện vào các trại… Tòa chỉ băn khoăn là chưa rõ trại nào, ở đâu tiếp nhận người nghiện cai nghiện bắt buộc sau khi tòa có quyết định nhưng điều này không phải là ách tắc. Tuy nhiên, nỗ lực này vẫn chưa đủ vì hàng loạt ách tắc về thẩm quyền, thủ tục xác định người nghiện, tình trạng nghiện, lưu giữ người nghiện lang thang… của các cơ quan công an, y tế, tư pháp… đã dẫn đến tình trạng “người nghiện tung tăng” như hiện nay.

Luật ra rồi và không thể “thu hồi” như một vài quyết định hành chính? Nhiều người đặt câu hỏi tại sao lại có chuyện như vậy. Có đại biểu nói thẳng là chúng ta làm luật không xuất phát từ thực tiễn, cóp nhặt các nước nhưng điều này chưa đủ. Vì nhìn lại, các quy định của luật chưa thấy có vướng mắc lớn. Chỉ có khâu chuẩn bị để thực hiện luật là vướng vì nhìn lại, chúng ta thấy “thiếu đủ thứ” về trình tự, thủ tục để vấn đề đưa người nghiện vào trại theo Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Nhiều điểm bất hợp lý, nhiều quy định chưa có văn bản hướng dẫn mà lẽ ra ngay khi bấm nút thông qua luật, các cơ quan liên quan phải có ngay các văn bản hướng dẫn thi hành. Đợi đến khi cả xã hội bức thiết thế này mới bàn cách gỡ là quá muộn.

Xây dựng pháp luật đồng bộ và thực thi pháp luật tốt thì quản lý mới hiệu quả. Trong sự việc này, chúng ta làm chưa tốt cả hai khâu trên.

Luật pháp ban hành ra là để điều chỉnh quan hệ xã hội nhưng cách làm luật như thế này thì xã hội càng thêm rối.

ĐINH VĂN QUẾ