Hội thảo bàn về việc giải quyết các tranh chấp dân sự chưa có điều luật để áp dụng, trong đó có việc kiện đòi sính lễ. Ảnh: YC

Yêu cầu này đã được tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận, song cấp phúc thẩm cho rằng việc hôn nhân không thành có phần lỗi của chú rể nên anh này phải chịu phần trách nhiệm (về tài sản) phát sinh từ lỗi này. Từ đó, tòa án cấp phúc thẩm sửa án sơ thẩm, buộc nàng dâu chỉ phải trả lại phần sính lễ tương ứng lỗi của mình.

ThS Mận cho rằng việc tòa án cấp phúc thẩm vận dụng tương tự pháp luật, xác định việc trao nhận sính lễ là “giao dịch dân sự có điều kiện” (đồng nghĩa là một giao dịch tặng cho tài sản có điều kiện) là chấp nhận được. Bởi đối sánh với pháp luật và thực tiễn, khi trao nhận sính lễ, dù các bên không khẳng định việc trao nhận là một giao dịch tặng cho có điều kiện nhưng thực tế đã tồn tại hành vi tặng cho. Đồng thời, việc trao sính lễ cũng chỉ thực hiện sau khi gia đình hai bên đã định rõ ngày cưới nên có thể suy luận trong hoàn cảnh này, khi trao sính lễ đã có điều kiện ngầm định giữa các bên là việc kết hôn sẽ diễn ra trong tương lai...

Dạng tranh chấp thứ hai là tranh chấp sính lễ trong trường hợp vợ chồng muốn ly hôn. Theo ThS Mận, các tranh chấp này thường tồn tại dưới hình thức một bên chồng, vợ với tư cách nguyên đơn yêu cầu hoặc với tư cách bị đơn phản tố yêu cầu bên còn lại hoàn trả hoặc chia tài sản là sính lễ. Tòa án thường theo hướng xem việc trao nhận sính lễ là giao dịch tặng cho tài sản đã phát sinh hiệu lực (vì hôn nhân đã xác lập) và áp dụng các quy định của Luật Hôn nhân và gia đình để giải quyết tranh chấp ly hôn, quyết định không chấp nhận yêu cầu thanh toán tiền sính lễ vì không có căn cứ.

Điển hình như vụ án ly hôn giữa chị S và anh L. Anh L đưa ra yêu cầu phản tố buộc chị S phải trả lại tiền sính lễ là 25 triệu đồng (gồm tiền và giá hiện vật là thịt heo). Theo anh L, ở quê anh, khi ly hôn cô dâu phải trả lại tiền sính lễ. Quá trình giải quyết vụ án, qua văn bản của cơ quan nhà nước xác nhận tại địa phương không có tập quán nhà gái phải trả lại tiền sính lễ cho nhà trai khi ly hôn.

Trường hợp thứ ba là tranh chấp sính lễ sau khi vợ chồng ly hôn. Theo ThS Mận, do chưa có khung pháp lý điều chỉnh nên tòa án đã áp dụng tập quán và (hoặc) tương tự pháp luật để giải quyết. Chẳng hạn, theo bản án ngày 5-7-2018 của TAND huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ, anh X và chị T đã ly hôn theo phán quyết của tòa, sau đó phát sinh tranh chấp khoản tiền sính lễ.

Tòa án nhận định việc nhà trai giao tiền cho nhà gái là hoàn toàn tự nguyện, điều này phù hợp với truyền thống và phong tục, tập quán về cưới hỏi. Pháp luật cũng như phong tục, tập quán cũng không quy định trường hợp vợ chồng ly hôn thì nhà gái có trách nhiệm trả lại tiền mà nhà trai đã đưa để tổ chức lễ cưới, các chi phí tổ chức tiệc cưới cũng đã chi xong nên việc đòi lại số tiền này là không đúng...

Chưa thống nhất cách giải quyết

ThS - nghiên cứu sinh Nguyễn Đức Phước (Chánh án TAND quận Bình Tân, TP.HCM) cho biết thực tiễn xét xử tại TAND quận Bình Tân chưa áp dụng tập quán nào. Một phần nguyên nhân là do thực tế tập quán thường ở khu vực nông thôn, ở TP cuộc sống thay đổi thường xuyên, khó hình thành tập quán.